2008 krizi sonrasında başlayan ve 2013 yılına kadar devam eden parasal genişleme politikasıyla düşük faizli krediler yaygınlaştı. Bu krediler en çok inşaat sektörünün büyümesine katkıda bulundu. Müteahhitler daha temel atar atmaz daireleri satmaya başladı. Sektördeki karlılık oranı arttı. Bu durum diğer tüm sektörlerdeki yatırımcıların inşaata yönelmesine neden oldu. Kasabı, manavı, berberinden tutun büyük holdingler, sanayiciler, petrolcüler ve bankalara kadar tüm sektörler inşaata yatırım yapmaya başladı. Hatta seyyar satıcının bile ‘çok kâr var’ diyerek inşaata atıldığına şahit olduk

2013’te parasal genişleme durdu, etkisi 2017’ye kadar devam etti. 2018’den sonra işler tam tersine döndü. Müteahhitler rahip Brunson krizi ile başlayan ve dövizde sert yükselişlere neden olan kriz nedeniyle zorlu bir döneme girdi. Piyasanın iyi olacağını, topraktan satış yapacağını öngören müteahhitler sermayesinin ve iş hacminin 2-3 katı büyüklükteki projelere girmişken satışlar bıçak gibi kesildi. En büyük müteahhitten, hiç sermayesi olmayan ‘temelden satar yaparız’ diyerek işe atılan en küçük müteahhite kadar herkes ekonomik sıkıntı yaşamaya başladı. İzmir’de hatırı sayılır birçok firma bu dönemde iflasın eşiğine geldi.

2018 yılından sonra 0.64 ve 0.99 faizli kredi kampanyaları ile sektör desteklense de bu kampanyalar pansuman olabildi. Sektörde kalıcı bir istikrar sağlayamadı. Pandemi süreci, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası emtia krizi, iç piyasada düşük faiz – yüksek enflasyon dengesizliği nedeniyle oluşan aşırı fiyat artışları nedeniyle sektördeki kriz daha da derinleşti.

Mehmet Şimşek’in Haziran 2023’te Hazine ve Maliye Bakanı olmasıyla başlayan parasal sıkılaşma politikası işleri daha zorlu hale getirdi. İnşaat maliyetlerindeki artış Şimşek’in politikalarıyla gerilese de finansmana ulaşmada yaşanan sıkıntılar ve yüksek finansman maliyetleri sektörde durgunluğa neden oldu. Birçok firma yatırımlarını tamamen durdurdu veya iş kapasitesini düşürdü.

Enflasyonun gerilemesi, Merkez Bankası’nın kademeli faiz indirimlerine başlaması gibi pozitif gelişmelerle yeni yıla girmiş ve iyimser bir atmosfer yakalamışken ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaş durumu daha kötü hale getirdi. Ocak ve şubat aylarından enflasyonun beklentilerin üzerine çıkması, akaryakıt zamları tekrar enflasyon riskini artırdı.

Savaştan sonra TCMB rezervleri 55 milyar dolar eridi. Yüzde 40’ın altına düşen kredi mevduat oranları yüzde 45’lere, kredi finansman maliyetleri yüzde 52’ye yükseldi.

İlkbaharda piyasaların iyileşeceğine dair umutlar (savaş hemen biterse) sonbahara kaldı.

Mahall Bomonti Perspektifinden ekonomik krizin izleri...

9 yıl süren bu ekonomik krizi en çok hisseden projelerden biri Mahall Bomonti.

Türkerler Holding imzasıyla hayata geçirilen 59 katlı ve 1.200 bağımsız bölümden oluşan Mahall Bomonti projesinin inşaatı 2016 yılında başladı. İlk açıklanan anahtar teslim tarihi Haziran 2019’du. Ancak ekonomik sıkıntılardan dolayı projenin teslim tarihi Ekim 2021’e ertelendi. Yaşanan ekonomik sıkıntılar devam etti. Proje 8 yıl aradan sonra ancak 2023 yılında teslim edilebildi.

Projenin hemen yan parselinde Folkart Vega’nın inşaatı başladı. Folkart, 2018’de başladığı inşaatı 2022 yılının başında tamamlayarak teslimlere başladı.

Bitmiş projede yüzde 10 peşinat 36 ay sıfır faiz

11 yıl önce satışa çıkan, 3 yıl önce teslim edilen Mahall Bomonti’de konut satışları tamamlansa da ofis satışları halen devam ediyor. Finansman erişiminin zor olduğu bu dönemde Türkerler Holding hemen teslim ofisleri yüzde 10 gibi çok düşük bir peşinatla 36 ay sıfır vadeyle satışa sunuyor.

Taahhüt alanında Türkiye’nin en güçlü markalarından biri olan Türkerler İzmir’deki konut yatırımında zor bir sınav verdi.