İzmir’in Konak ilçesi İsmet Kaptan Mahallesi’ndeki 1039 ada 8 parselde bulunan ve kamuoyunda “Basmane Çukuru” olarak bilinen alanın geleceği için yeni bir adım atıldı. İzmir Büyükşehir Belediyesi, yaklaşık 40 yıllık hukuki, idari ve fiili belirsizliği sona erdirmek amacıyla ilgili taraflarla protokol imzaladığını duyurdu.
Büyükşehir Belediyesi’nin açıklamasına göre Basmane alanının planlama ve yapılaşma geçmişi 1985 yılına uzanıyor. 1985 tarihli uygulama imar planında özel projeye göre yapılaşmaya konu edilen alanda, 1986’daki plan değişikliğiyle emsal 5, serbest yükseklik ve özel projeye göre uygulama esasları belirlendi.
20 Ağustos 1991 tarihli 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı’nda da eski ESHOT garaj alanı “C Bölgesi – Otel ve Kongre Merkezi” olarak planlandı. Belediye yönetimi, mevcut dönemde alana yeni bir imar hakkı verilmediğini, daha önce yapılaşmaya kapalı bir alanın yapılaşmaya açılmasına yönelik bir karar alınmadığını savundu. Açıklamada, aksine koruma kurulu kararları doğrultusunda yükseklik sınırlandırıldığı belirtildi.
Dünya Ticaret Merkezi Projesi Yarım Kaldı
1997 yılında İzmir Büyükşehir Belediyesi ile yüklenici şirketler arasında kat karşılığı inşaat sözleşmesi imzalandı. Dünya Ticaret Merkezi olarak tasarlanan yatırımın yapımına başlandı ancak plan ve ruhsatlara ilişkin yargı kararları nedeniyle proje tamamlanamadı.
2000’li yılların başında yüklenici şirketlerin mali sorunları nedeniyle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) sürece dahil oldu. Böylece taşınmaz üzerindeki haklar, ipotekler, kamu alacakları ve sözleşmesel ilişkiler zaman içinde çok taraflı ve karmaşık bir hukuki yapıya dönüştü.
Dosyadaki önemli dönüm noktalarından biri ise 2009 yılında yaşandı. Dönemin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Aziz Kocaoğlu döneminde yapılan protokolle belediyenin projeden kaynaklanan hakkı yüzde 11’den yüzde 30’a çıkarıldı. Bu payın Belediye Hizmet Binası olarak değerlendirilmesi kararlaştırıldı.
Ancak belediyeye göre aradan geçen süreçte yüzde 30’luk hakkın hangi bağımsız yapılara veya bölümlere karşılık geleceği, tapuda nasıl güvence altına alınacağı ve taşınmazın üçüncü kişilere devredilmesi durumunda belediyenin hakkının nasıl korunacağı konusunda kesin ve uygulanabilir bir hukuki güvence oluşturulamadı.
Davalar da Devam Ediyor
Basmane dosyasındaki hukuki süreçler de yıllardır sürüyor. 2019’da yüklenici şirket tarafından İzmir Büyükşehir Belediyesi aleyhine dava açıldı. 2020 yılında sözleşmenin feshedilmesine karar verilirken, 2021’de Büyükşehir Belediyesi tarafından sözleşmenin feshi, tapu iptali ve tescili ile tazminat taleplerini içeren ayrı bir dava açıldı.
Belediye, mevcut uyuşmazlığın yalnızca bu dava dosyalarından ibaret olmadığını belirterek yaklaşık 30 yıllık sözleşme ilişkileri, tapu kayıtları, TMSF alacakları ve hukuki kısıtlamalar ile geçmiş ihale, imar ve ruhsat süreçlerinin birlikte değerlendirilmesi gereken çok yönlü bir sorun olduğunu vurguladı.
Yargı süreçlerinin ne kadar süreceğinin ve ortaya çıkabilecek ekonomik sonuçların önceden kesin olarak öngörülememesi nedeniyle belediye, mevcut haklarını koruyarak alanın kente kazandırılmasını sağlayacak yeni bir çözüm modeli üzerinde çalıştı.
Yüzde 30'luk Hak Binaya Dönüşecek
İmzalanan yeni protokolün en önemli unsurlarından biri, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin gelecekte oluşabilecek maddi yükümlülüklerden muaf tutulması ve 2009 yılında oluşturulan yüzde 30’luk hakkın açık ve uygulanabilir bir güvenceye kavuşturulması oldu.
Yaklaşık 104 bin metrekare emsale esas inşaat alanı üzerinden hesaplanan belediyeye ait yüzde 30’luk hak, diğer yapılardan fiziksel ve işlevsel olarak ayrılmış bağımsız bir Belediye Hizmet Binası olarak somutlaştırılacak.
Böylece yıllardır sözleşmesel bir oran olarak ifade edilen yüzde 30’luk belediye hakkının; alanı, fonksiyonu, bağımsızlığı ve tapu karşılığı belirlenmiş somut bir kamu varlığına dönüştürülmesi hedefleniyor.
TMSF İhalesinde Belediyenin Hakkı Korunacak
Çözüm modelinin bir diğer ayağını TMSF oluşturuyor. TMSF tarafından gerçekleştirilecek Ticari ve İktisadi Bütünlük İhalesi’nin şartnamesinde İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin hakkı ile protokolde belirlenen diğer güvencelerin açıkça yer alması öngörülüyor.
Belediyeye ait bağımsız yapının ve bağımsız bölümlerin gerekli hukuki güvenceler sağlanarak tapuda İzmir Büyükşehir Belediyesi adına tescil edilmesi de protokolün temel şartları arasında bulunuyor.
Kültürpark'taki 27 Bin Metrekare Yeniden Yeşil Alan Olacak
Basmane’deki çözüm yalnızca 1039 ada 8 parseli de kapsamıyor. Belediye, Kültürpark içerisinde çeşitli belediye birimleri tarafından kullanılan yaklaşık 27 bin metrekarelik hollerin de süreçle bağlantılı olarak yeniden düzenlenmesini planlıyor.
Kültürpark planlama çalışmalarında ekonomik ve fiziksel ömrünü tamamlayan bu yapıların kaldırılması ve kapladıkları alanların yeniden yeşil alan olarak Kültürpark’a kazandırılması öngörülüyor.
Basmane’de oluşturulacak bağımsız Belediye Hizmet Binası sayesinde belediye hizmetlerinin kent merkezinde kalıcı ve düzenli bir yapıda toplanması, Kültürpark içerisindeki hizmet kullanımlarının azaltılması ve hollerin kaldırılması hedefleniyor.
Belediye, yaklaşık 27 bin metrekarelik alanın yeniden yeşil alana dönüştürülmesinin Kültürpark’ın yeşil alan kimliğinin güçlendirilmesi açısından da önemli bir imkan oluşturacağını belirtti.
İzmir Büyükşehir Belediyesi, Basmane dosyasının yaklaşık 40 yıllık geçmişinde farklı dönemlerde görev yapan belediye başkanları, belediye meclisleri, bürokratlar ve ilgili kamu kurumlarının çözüm arayışlarını kurumsal hafızanın bir parçası olarak değerlendirdiğini bildirdi.
Belediye, yeni protokolün geçmişteki çalışmaları reddeden bir yaklaşım olmadığını belirterek temel amacın, yıllar içinde oluşan sözleşmesel, hukuki ve idari birikimi dikkate alarak yüzde 30’luk mevcut hakkı daha güçlü ve uygulanabilir bir güvenceye kavuşturmak, Basmane alanını kente kazandırmak ve Kültürpark’ın yeşil alan kimliğini güçlendirmek olduğunu açıkladı.
Büyükşehir Belediyesi, bundan sonraki süreçte hukuki, teknik ve mali çalışmaların kamu yararı, belediyenin hak ve menfaatlerinin korunması ve kamu kaynaklarının etkin kullanılması ilkeleri doğrultusunda sürdürüleceğini duyurdu.